Pabach

Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі — першы каталіцкі храм Гродна. Заснаваны каля 1389 года. Зруйнаваны ў 1961-м. На рагу сучаснай Савецкай плошчы і вуліц Замкавай ды Кастрычніцкай калісьці ўзвышаўся галоўны храм горада — Фара Вітаўта. Гэта быў першы мураваны касцёл у Гродне, заснаваны вялікім князем Вітаўтам.

🪵 Спачатку — драўляны Самы першы храм быў з дрэва. У розныя часы ён перабудоўваўся:

у 1494 годзе — па загадзе князя Аляксандра,
у 1551 годзе — з ініцыятывы каралевы Боны Сфорцы.

🏛 Каменная святыня Сцяпана Баторыя У 1584–1587 гадах, побач з драўляным храмам, збудавалі новы, каменны касцёл у стылі маньерызму — на сродкі караля Сцяпана Баторыя. Ён хацеў адчыніць у Гродне езуіцкую школу, і касцёл быў часткай гэтага праекта.

📜 Паводле легенды, цела Баторыя захоўвалася ў падземеллях касцёла больш за год — перад тым як яго перавезлі ў Кракаў.

🔥 Пажары і пераўтварэнні

У XVII стагоддзі храм пацярпеў падчас ваенных дзеянняў.
У 1782 годзе — моцны пажар.
У 1804–1807 гадах святыню адрамантавалі ў стылі класіцызму і пераасвяцілі як праваслаўны Сафійскі сабор.

Пры саборы дзейнічалі:

8 царкоўных школ,
4 гарадскія вучылішчы,
брацтва праваслаўных вернікаў.

🏛 Руская візантыя і ровар гісторыі

У канцы XIX ст. храм перабудавалі ў стылі руска-візантыйскага эклектызму, па праекце варшаўскага архітэктара Мікалая Чагіна.

У 1919 годзе храм ізноў стаў каталіцкім — як гарнізонны касцёл. У 1930-х гадах яго спрабавалі аднавіць у стылі першапачатковай святыні, але былі адсутныя дакладныя звесткі пра яе выгляд. Гравюра Т. Макоўскага (1600 г.), якая адлюстроўвала касцёл, на той час яшчэ не была вядомая. Таму касцёл атрымаў рысу раманска-гатычнага стылю, які не быў уласцівы ВКЛ.

💥 Знішчэнне Пасля вайны святыню не выкарыстоўвалі. У 1958 годзе планавалася перабудаваць яе пад кінатэатр — праект не быў рэалізаваны.

🧨 8 сакавіка 1961 года гарвыканкам прыняў рашэнне пра знос «аварыйнага» будынка. 29 лістапада, а 2-й гадзіне ночы, храм узарвалі спецыялісты ленінградскага «Взрывпрома» разам з сапёрамі.

Кірпіч і абломкі выкарыстоўвалі для падсыпкі дарог і тратуараў.

🕊 Памяць

У 1965 годзе планавалі пабудаваць на гэтым месцы Дом грамадскіх арганізацый, пазней — Дом саюзаў на 16 паверхаў. Але ніводны праект так і не ажыццявіўся.
У 1994 годзе прайшлі археалагічныя раскопкі — фундаменты і скляпенні касцёла выявіліся добра захаванымі.
У 2014 годзе на гэтым месцы ўсталявалі крыж-помнік, аўтар — Сяргей Більдзюк.

📷 Звярніце ўвагу: Сёння тут — сквер з крыжам, які нагадвае пра страчаную святыню і духоўны сімвал горада. Фара Вітаўта — гэта не проста будынак, гэта сэрца гісторыі і веры гродзенцаў

Месца Фары Вітаўта